Kunstgarage Franx is de ontmoetingsplek voor hedendaagse beeldende kunst in Zoetermeer. Van fotografie tot grafiek en keramiek: door het jaar heen is er een afwisselend kunstprogramma te vinden van talentvolle jonge makers, opkomende namen en gevestigde kunstenaars. Bezoekers worden uitgenodigd om kunst actief te ervaren via workshops, lezingen en andere activiteiten – en vooral: om zélf een mening te vormen. Dat VTS-gesprekken daarin een meerwaarde bieden, ervaren educatiemedewerker Majke Lüthi, hostcoördinator Aase Akkersdijk, en (educatie)host Elly Achenbach in de praktijk. “Het sluit perfect aan bij waar we als Franx voor staan.”

VTS  (Visual Thinking Strategies) is een leermethode, waarbij je met open vragen naar kunst kijkt. Je leert om zelf én samen betekenis te geven aan een kunstwerk.  Kort na de oprichting van kunstgarage Franx in 2022 kreeg VTS een plek binnen het programma. “Kunstenaar en gespreksleider Verolique Jacobse keek met onze hosts door middel van VTS naar een nieuwe expositie,” legt Majke uit. “Dat gebruikten zij als inspiratie bij het ontvangen van bezoekers.” Ze lacht: “Sindsdien heeft het zich als een soort virus verspreid in onze organisatie.”

Zowel Majke als Aase raakten zo enthousiast tijdens de VTS-gesprekken van Verolique dat ze besloten de opleiding te volgen. Elly sloot zich aan dankzij de landelijke regeling Cultuureducatie met Kwaliteit (CmK). Tijdens een netwerkbijeenkomst voor cultuurcoördinatoren in Zoetermeer volgde zij een VTS-workshop – en was meteen verkocht. Ook zij volgde de training en staat nu regelmatig samen met ervaren kunstvakdocent Annemieke Fierinck voor basisschoolklassen.

Jonge bezoekers

Het ‘Kunstmenu’ vormt een vast onderdeel van het educatieprogramma van Franx. In deze kunstles komen alle basisschoolgroepen 4 van Zoetermeer (goed voor ongeveer 1500 leerlingen per reeks) langs in de kunstgarage. Via VTS maken de leerlingen kennis met de kunst en daarna mogen ze zelf creatief aan de slag in een bijpassende workshop. “Je hebt altijd wel kinderen in de groep die zeggen dat hun opa kunstenaar is of dat ze naar het Van Gogh museum zijn geweest. Dat kan invloed hebben op de groep, want er zijn ook kinderen die niet regelmatig naar musea gaan en hierdoor bang zijn dat ze geen verstand van kunst hebben,” zegt Majke. “Met VTS stimuleer je juist dat iedere mening ertoe doet en dat creëert een veilige gelijkwaardigheid in de groep.”

En dat levert mooie ervaringen op. “Een VTS-gesprek is bij iedere klas weer anders. In een schakelklas maakten we mee dat een meisje die bijna nooit sprak opeens helemaal opleefde,” vertelt Elly. “Na afloop gaf ze me een hand en bedankte ze me omdat ze het leuk vond. De juf stond er verbaast naar te kijken.” Ook al verloopt het VTS-gesprek met een schakelklas wat anders – zelfs als er in vier talen getolkt moet worden – de dames ervaren eigenlijk dat dat nog steeds goed gaat. “Een keer zaten er in de klas twee kinderen die nog maar net in Nederland waren, waarvan één gevlucht was zonder ouders,” zegt Majke. “Zelfs zij deden mee aan het gesprek ook al spraken ze de taal niet. De docent zei na afloop dat ze zich echt heel veilig hebben gevoeld, een ontroerend moment.”

Verrijking

VTS past ook op andere vlakken goed bij de doelstellingen van Franx. Juist om zoveel mensen in aanraking te laten komen met kunst is de locatie gratis toegankelijk voor bezoekers. “We bieden hoge kwaliteit kunst, maar willen wel laagdrempelig zijn,” zegt Majke. “We willen juist onervaren kunstkijkers laten ontdekken hoe leuk samen kunst kijken is. VTS stimuleert dat perfect.”

Ook bij andere activiteiten vormt VTS een fijne aanvulling. Zo biedt Franx sinds dit jaar Taste of Art aan, een concept waarin bezoekers dineren tussen de kunst. Het menu is geïnspireerd op de  expositie. “Als extraatje nemen we de mensen van hun tafel mee naar een kunstwerk om dan een VTS-gesprek te voeren,” vertelt Aase. “Daar ontstaan weer mooie gesprekken en dat biedt een extra beleving bij het eten tussen de kunst.” Maar ook andere gezelschappen worden uitgedaagd om op een andere manier naar kunst te kijken, bijvoorbeeld wanneer er een jubileum of bedrijfsuitje wordt gehouden bij Franx. Zo herinnert Aase zich de bedrijfsborrel van een bouwbedrijf. “Het waren voornamelijk jonge knullen die niet veel ervaring hadden met de kunst. We hebben ze uitgenodigd en een leuk spontaan VTS-gesprek gevoerd waar ze allemaal enthousiast aan mee deden,” vertelt Aase. “Ze waren verbaasd hoe leuk ze het vonden om zo over kunst te praten. Ze leerden elkaar op een andere manier kennen via de kunst.”

Toekomstplannen

Voor de toekomst heeft Franx nog genoeg ambitie om door te groeien in VTS. “Zo bieden we scholen een training aan waarbij docenten leren om te VTS’en in de klas. En we willen VTS toepassen in ons programma voor middelbare scholieren,” legt Majke uit. “In samenwerking met samenwerkingsplatform Wijck bieden we VTS aan in buurtcentra in de wijken van Zoetermeer. Zo brengen we kunst naar de mensen toe. Maar we zouden het ook fijn vinden om voor de zakelijke markt een training te bieden, zodat hetgeen wat ze leren tijdens een VTS-gesprek kunnen meenemen naar hun organisatie. Het liefst zou ik iedereen aan het VTS’en krijgen.”

VTS biedt ook kansen voor kwetsbare doelgroepen, zoals schakelklassen, vluchtelingen die de taal niet zo machtig zijn of mensen die dementeren. “Bij mensen met dementie zie je dat ze op een ander niveau toch geraakt worden,” Dat kun je met VTS weer even stimuleren,” zegt Elly. Aase vult aan: “Ook als je je niet goed kunt of durft te uiten, kun je met VTS dat verhalende brein weer starten. Dat is de kracht. Ik zou het fantastisch vinden om VTS meer pedagogisch begeleidend en coachend in te zetten.”

Franx hoopt een inspiratiecentrum te zijn op het gebied van VTS, in ieder geval voor Zoetermeer. Met vijf exposities per jaar van vernieuwende hedendaagse kunst kan Franx kunstkijkers zeker wat bieden. “We hebben een overzichtelijk, maar fijn gebouw waarin mensen zich snel ontspannen voelen,” vindt Elly. “VTS is echt voor onze locatie een meerwaarde,” vindt Aase. ”Wij oefenen hier zelf ook regelmatig met VTS-gesprekken waarin we elkaar coachen. Want in de praktijk kun je het beste leren.